Stryszawskie koniki to jeden z uroczych przykładów tradycyjnego drewnianego rękodzieła ludowego, z którego słynie Stryszawa w Beskidzie Żywieckim. Barwne, ręcznie wykonywane figurki nawiązują do lokalnych tradycji zabawkarskich i pokazują, jak z prostego kawałka drewna można stworzyć przedmiot pełen charakteru.

Konik kojarzy się z dzieciństwem, beztroską i dawnymi zabawkami, które nie potrzebowały baterii ani skomplikowanych mechanizmów. Wystarczały zręczne ręce twórcy, wyobraźnia i znajomość rzemiosła przekazywanego z pokolenia na pokolenie.

10

Historia zapisana w drewnie

Tradycja stryszawskiego zabawkarstwa sięga pierwszej połowy XIX wieku. Dawniej przy wykonywaniu drewnianych zabawek pracowały całe rodziny. Jedni przygotowywali drewno, inni nadawali mu kształt, a kolejni ozdabiali gotowe przedmioty. Umiejętności przekazywano dzieciom i wnukom, dzięki czemu rzemiosło przetrwało do naszych czasów.

Stryszawskie koniki występowały w różnych formach. Jedne miały prostą, nieco kanciastą sylwetkę i nazywano je „capami”, inne, bardziej przypominające prawdziwe konie, określano mianem „wyścigowców”. Bywały osadzane na kółkach, podstawkach i biegunach, a także zaprzęgane do drewnianych wozów.

Dziś te niewielkie figurki są czymś więcej niż zabawkami. Stanowią świadectwo pomysłowości dawnych twórców i przywiązania mieszkańców regionu do własnych korzeni. Przypominają, że prawdziwa wartość rękodzieła tkwi nie tylko w jego wyglądzie, ale również w historii, pracy ludzkich rąk i sercu wkładanym w tworzenie.

Stryszawskie koniki pozostają pięknym symbolem lokalnej kultury i dowodem na to, że tradycja może przetrwać mimo zmieniającego się świata.

Warto pielęgnować tę tradycję, aby kolejne pokolenia mogły poznawać urok drewnianych zabawek i odkrywać bogactwo beskidzkiego dziedzictwa.

Byłam, widziałam i polecam wycieczkę do Stryszawy. Koniki urzekły mnie swoim pięknem.

Stryszawskie ptaszki to jeden z najbardziej charakterystycznych symboli tradycyjnej twórczości ludowej Beskidu Makowskiego. Te niewielkie, kolorowe drewniane figurki zachwycają prostotą, a jednocześnie niezwykłą różnorodnością kształtów i barw. Powstają w Stryszawie – miejscowości od lat związanej z tradycją rzeźbiarską i zabawkarską.

Historia stryszawskich ptaszków sięga XIX wieku. Początkowo drewniane zabawki wykonywano przede wszystkim dla dzieci. Z czasem proste, ręcznie strugane figurki stały się rozpoznawalnym elementem lokalnego rękodzieła. Każdy twórca nadawał swoim ptaszkom nieco inny wygląd, dlatego trudno znaleźć dwie identyczne figurki.

Do ich wykonania wykorzystuje się najczęściej lekkie drewno. Ptaszki są ręcznie wycinane, strugane i malowane. Charakterystyczne są intensywne kolory, dekoracyjne wzory oraz uproszczone, nieco bajkowe kształty. Często mają ruchome elementy, dzięki którym mogą się kołysać lub poruszać. Ich urok tkwi właśnie w połączeniu prostoty, pomysłowości i ręcznej pracy.

Stryszawskie ptaszki są czymś więcej niż tylko pamiątką. To małe dzieła sztuki ludowej, które przypominają o dawnych umiejętnościach mieszkańców Beskidów i o znaczeniu rękodzieła przekazywanego z pokolenia na pokolenie. Dziś można je spotkać w domach, galeriach, muzeach oraz podczas lokalnych kiermaszów i wydarzeń promujących kulturę regionu.

Warto zwrócić uwagę na ich niezwykłą atmosferę. Każdy drewniany ptaszek niesie w sobie cząstkę historii Stryszawy – miejsca, w którym tradycja nadal żyje i znajduje swoje miejsce we współczesnym świecie. Kolorowe figurki są pięknym przykładem tego, jak lokalne rzemiosło może stać się ważnym elementem tożsamości całego regionu.

Niedawno miałam okazję obejrzeć na żywo te małe cudeńka. Byłam nimi zauroczona. polecam wybrać się do Stryszawy do Muzeum Zabawek. Jest co oglądać.

Październik w ogrodzie to wyjątkowy miesiąc. Jesień pokazuje swoje najpiękniejsze oblicze – liście drzew przebarwiają się na złoto, czerwień i brąz, a poranne mgły nadają ogrodowi niezwykły, spokojny charakter. Choć sezon powoli dobiega końca, w ogrodzie wciąż jest sporo pracy. To właśnie teraz warto zadbać o rośliny, przygotować je do zimy i zaplanować przyszłoroczne nasadzenia.

Październik to również dobry czas na sadzenie drzew, krzewów i wielu bylin. Ziemia jest jeszcze stosunkowo ciepła, a jesienne opady pomagają roślinom ukorzenić się przed nadejściem mrozów. W tym okresie sadzimy także cebule tulipanów, narcyzów, krokusów, hiacyntów i innych roślin, które zakwitną wiosną. Warto zaplanować je tak, aby wiosenny ogród był pełen kolorów.

W październiku ograniczamy podlewanie, szczególnie w przypadku roślin, które zaczynają przechodzić w stan zimowego spoczynku. Nadal jednak trzeba kontrolować wilgotność gleby, zwłaszcza przy nowo posadzonych drzewach i krzewach.

Przed zimą warto również oczyścić narzędzia ogrodnicze, umyć doniczki, sprawdzić stan podpór i schować sprzęt, który nie będzie już potrzebny. Dobrym pomysłem jest także uporządkowanie kompostownika oraz przygotowanie miejsca na przyszłoroczne prace.

Październik nie oznacza więc końca ogrodniczego sezonu. To raczej czas spokojnego przejścia między latem a zimą. Odpowiednio wykonane jesienne prace sprawią, że ogród łatwiej przetrwa chłodne miesiące, a wiosną szybciej odzyska swoją energię i zachwyci nas świeżą zielenią oraz pierwszymi kwiatami.

Torcik ze skyru, galaretki i świeżych owoców to propozycja dla osób, które lubią lekkie, orzeźwiające desery, ale jednocześnie chcą zadbać o wartości odżywcze swojej diety. Jest delikatny, kremowy, kolorowy i bardzo łatwy do przygotowania. Dzięki wykorzystaniu skyru zamiast tradycyjnej śmietany deser zawiera sporo białka, a jednocześnie może mieć znacznie mniej tłuszczu.

Ważnym składnikiem deseru są owoce. Truskawki, maliny, borówki, jagody, brzoskwinie czy porzeczki dostarczają witamin, składników mineralnych, błonnika oraz naturalnych związków o działaniu antyoksydacyjnym. Szczególnie wartościowe są owoce jagodowe, które stanowią źródło polifenoli. Błonnik korzystnie wpływa na pracę przewodu pokarmowego i pomaga zwiększyć uczucie sytości.

Galaretka nadaje torcikowi przyjemną, lekką konsystencję i sprawia, że deser pięknie prezentuje się na stole. Warto jednak pamiętać, że klasyczna galaretka może zawierać sporo cukru. Jeśli zależy nam na lżejszej wersji, można wybrać galaretkę bez dodatku cukru lub przygotować deser z mniejszą ilością słodkich dodatków.

Dużą zaletą torciku jest możliwość łatwego dopasowania go do własnych upodobań. Możemy użyć sezonowych owoców, naturalnego skyru i ograniczyć ilość słodzenia. Dzięki temu powstaje deser nie tylko smaczny i efektowny, ale również bardziej wartościowy niż wiele tradycyjnych ciast. Torcik ze skyru i owoców świetnie sprawdzi się szczególnie latem, kiedy mamy ochotę na coś chłodnego, lekkiego i orzeźwiającego.

Jak taki torcik przyrządzić? Podaję przepis.

Składniki:

- 400 g skyru

- 2 galaretki o różnych smakach z obniżoną ilością cukru (- 50 %)

- 2 łyżki nasion chia (opcjonalnie)

- owoce (borówki amerykańskie, morele, maliny, truskawki - do wyboru)

Sposób wykonania

Rozpuścić jedną galaretkę w 500 ml gorącej wody i wlać do formy silikonowej. Wstawić do lodówki, by płyn stężał. Rozpuścić drugą galaretkę w 250 ml gorącej wody, przestudzić i o połączyć ze skyrem. Do płynu wsypać nasiona chia i owoce. Całość wlać na stężałą galaretkę. Włożyć do lodówki, by torcik stężał. Wyjąć go z formy na talerz. I gotowe.

Są filmy, które ogląda się dla ciekawej historii, ale są też takie, które pozwalają na chwilę przenieść się do innego świata. Do tej drugiej kategorii z pewnością można zaliczyć „Primavera”, film Damiano Michieletto, który zabiera widza do Wenecji początku XVIII wieku – miasta zachwycającego sztuką, muzyką i pięknem, ale jednocześnie pełnego społecznych ograniczeń i nierówności. Polska premiera filmu pod tytułem „Vivaldi i ja” odbyła się 21 sierpnia 2026 roku. 

Główną bohaterką jest Cecilia, młoda, niezwykle utalentowana skrzypaczka wychowana w Ospedale della Pietà, jednej z najważniejszych instytucji muzycznych ówczesnej Wenecji. Choć muzyka daje jej możliwość rozwoju i pozwala odkrywać własną wrażliwość, życie w sierocińcu wyznacza bardzo ścisłe granice. Cecilia może występować, ale pozostaje ukryta za kratą lub zasłoną przed publicznością. Jej przyszłość wydaje się z góry przesądzona – wyjście z instytucji ma prowadzić przez aranżowane małżeństwo. 

Wszystko zmienia się wraz z przybyciem nowego nauczyciela skrzypiec – Antoniego Vivaldiego. Spotkanie młodej artystki z charyzmatycznym kompozytorem staje się dla niej początkiem ważnej przemiany. Muzyka przestaje być jedynie talentem, który należy rozwijać. Staje się sposobem wyrażania siebie, poszukiwania własnej wolności i odwagi, aby sprzeciwić się narzuconemu losowi. W rolach Cecilii i Vivaldiego występują Tecla Insolia i Michele Riondino. 

Film szczególnie warto obejrzeć ze względu na muzykę, scenografię i kostiumy. Twórcy bardzo sugestywnie odtwarzają atmosferę dawnej Wenecji. Piękne wnętrza, stroje, instrumenty i sceny muzycznych prób tworzą niezwykle malowniczy obraz epoki. Nie jest to jednak wyłącznie efektowne widowisko kostiumowe. W centrum opowieści znajduje się człowiek, jego pragnienie wolności oraz pytanie, czy talent może pomóc przełamać ograniczenia narzucone przez innych.

„Primavera” jest także interesującym spojrzeniem na samego Vivaldiego. Zamiast przedstawiać go wyłącznie jako wielkiego kompozytora, film pokazuje go jako nauczyciela i człowieka, który dostrzega niezwykły potencjał swojej uczennicy. Historia Cecilii pozwala natomiast spojrzeć na muzykę jako na siłę, która może zmieniać życie.

Warto wspomnieć, że film został doceniony również przez środowisko filmowe. W 2026 roku otrzymał cztery nagrody David di Donatello, m.in. za muzykę, kostiumy, fryzury i dźwięk. 

Film „Primavera” polecam szczególnie tym, którzy lubią kino historyczne, piękne obrazy, muzykę klasyczną i opowieści o ludziach poszukujących własnej drogi. To film spokojny, nastrojowy i pełen emocji – taki, po którym jeszcze przez chwilę pozostaje w pamięci muzyka Vivaldiego i obraz niezwykłej Wenecji.

WrzesieWrzesień to wyjątkowy miesiąc w ogrodzie. Lato powoli ustępuje miejsca jesieni, ale ogród wciąż potrafi zachwycać kolorami, zapachami i bogactwem kwiatów. Poranki są chłodniejsze, wieczory coraz dłuższe, a na roślinach pojawiają się pierwsze oznaki nadchodzącej jesieni. To również czas intensywnych prac – porządkowania rabat, zbierania plonów, sadzenia nowych roślin i przygotowania ogrodu do zimy.

Kolory września

We wrześniowym ogrodzie królują przede wszystkim wrzosy, astry, dalie, rudbekie, jeżówki i rozchodniki. Ich intensywne barwy pięknie kontrastują z coraz bardziej stonowaną zielenią liści. Na rabatach pojawiają się odcienie fioletu, różu, czerwieni, żółci i bieli. Szczególnie efektownie wyglądają jesienne kompozycje, w których obok kwiatów pozostawia się ozdobne trawy oraz rośliny z dekoracyjnymi nasionami.

Wrzesień jest też dobrym momentem, aby przyjrzeć się roślinom, które chcemy rozmnożyć. Niektóre byliny można dzielić, przesadzać i odmładzać, dzięki czemu w przyszłym sezonie będą rosły zdrowiej i obficiej kwitły.

Czas na porządki

We wrześniu warto systematycznie usuwać przekwitłe kwiatostany, chore i uszkodzone części roślin oraz opadłe owoce. Nie trzeba jednak sprzątać wszystkiego bardzo dokładnie. Suche łodygi i nasiona wielu roślin stanowią zimą schronienie i pożywienie dla owadów oraz ptaków. Dlatego część ogrodu warto pozostawić bardziej naturalną.

To również odpowiedni czas na zbieranie nasion z roślin, które chcemy wysiać w przyszłym roku. Nasiona powinny być dobrze wysuszone i przechowywane w suchym miejscu, najlepiej w opisanych papierowych kopertach.

Wrześniowy warzywnik

W warzywniku nadal trwa czas zbiorów. Dojrzałe pomidory, paprykę, cukinię, fasolkę, buraki, marchew i inne warzywa należy regularnie zbierać. Pod koniec miesiąca trzeba również obserwować prognozy pogody, ponieważ pierwsze chłodne noce mogą zaszkodzić roślinom ciepłolubnym.

Wrzesień to także dobry moment na wysiew niektórych warzyw na późny zbiór oraz przygotowanie grządek pod przyszły sezon. Usunięte zdrowe resztki roślin można przeznaczyć na kompost.

Sadzenie i przygotowanie do wiosny

Jedną z najważniejszych prac wrześniowych jest sadzenie roślin cebulowych kwitnących wiosną. Tulipany, narcyzy, krokusy, szafirki czy cebulice posadzone jesienią będą miały czas, aby dobrze się ukorzenić przed nadejściem zimy.

Warto również posadzić nowe drzewa, krzewy i byliny. Chłodniejsza pogoda i wilgotniejsza gleba sprzyjają ich ukorzenianiu.

Ogród przed jesienią

Wrzesień przypomina nam, że ogród nie kończy swojego życia wraz z końcem lata. Zmienia jedynie swoje oblicze. To czas spokojniejszy, bardziej nastrojowy i pełen subtelnych barw. Warto więc nie tylko pracować, ale również zatrzymać się na chwilę i podziwiać ogród w promieniach wrześniowego słońca.

Wrześniowy ogród jest zapowiedzią jesieni, ale jednocześnie pięknym podsumowaniem lata – pełnym kolorów, zapachów, dojrzałych owoców i obietnicy kolejnej wiosny.

Bielsko-Biała po raz kolejny udowodniło, że potrafi tworzyć wydarzenia kulturalne z rozmachem, pomysłem i ogromną dbałością o artystyczny poziom. Finałem sierpniowej Miejskiej Promenady Kultury, przygotowanej w ramach Polskiej Stolicy Kultury 2026, stała się „Carmen” Georges’a Bizeta – wyjątkowe plenerowe widowisko operowe, które 28 i 30 sierpnia zamieniło centrum miasta w niezwykłą teatralną przestrzeń.

Było to przedsięwzięcie imponujące nie tylko pod względem artystycznym, ale również organizacyjnym. Opera wyszła poza mury teatru i została pokazana w samym sercu miasta – na Placu Teatralnym, ulicy Zamkowej i w sąsiedztwie Zamku Sułkowskich. Architektura Bielska-Białej stała się częścią scenografii, a widzowie mogli obserwować wydarzenia z różnych punktów. Co szczególnie ważne, wstęp na widowisko był bezpłatny, dzięki czemu z wielką sztuką mogli spotkać się zarówno stali bywalcy teatrów i oper, jak i osoby, które dopiero odkrywają ten rodzaj sztuki.

Ogromną wartością przedsięwzięcia była jego obsada. W roli Carmen wystąpiła Monika Ledzion, partię Don Joségo wykonał Andrzej Lampert, jako Micaëla wystąpiła Gabriela Legun, a Escamilla zagrał Arkadiusz Anyszka. W spektaklu pojawili się również m.in. Wiktoria Węgrzyn-Lichosyt, Marta Gzowska-Sawicka, Grzegorz Margas, Tomasz Lorek, Piotr Gajos i Grzegorz Sikora. W wydarzeniu uczestniczyli także aktorzy Teatru Lalek Banialuka, artyści Teatru Świat oraz wykonawcy sztuki balansowania Highline.

Nie zabrakło również imponującej oprawy muzycznej. Orkiestrę tworzyły La Nostra Banda i Orkiestra Teatru Polskiego w Bielsku-Białej, a na scenie pojawili się także chórzyści Chóru Ex Corde Miasta Bielska-Białej oraz Bielskiego Chóru Kameralnego przy Bielskim Centrum Kultury.

Ważną rolę odegrali tancerze, których było kilkudziesięciu. Ich obecność nadała widowisku dynamiki i sprawiła, że „Carmen” stała się czymś więcej niż klasycznym przedstawieniem operowym. Dopełnieniem całości były parady z udziałem lokalnych zespołów, m.in. Mażoretek Carmen, zespołów Forma, Enigma i Stokrotki, szkoły Fuego Flamenco, Mażoretek Perfecto i Gracja, Kolektywu Artystycznego Kapelusznik, Teatru Ognia Tesserakt oraz grupy Walimy w Kocioł.

Na szczególne uznanie zasługuje również zespół twórców. Reżyserię, adaptację i dramaturgię powierzono Witoldowi Mazurkiewiczowi, za kierownictwo muzyczne i prowadzenie orkiestry odpowiadał Jacek Obstarczyk, scenografię i animacje przygotował Damian Styrna, kostiumy – Iga Sylwestrzak, a choreografię i ruch sceniczny opracowali Katarzyna Zielonka i Mateusz Wojtasiński. Za multimedia odpowiadał Eliasz Styrna, a za reżyserię światła – Bogumił Palewicz.

Wielkie wrażenie robi także sam pomysł na realizację. Klasyczne dzieło Bizeta zostało pokazane w sposób współczesny, dynamiczny i niezwykle widowiskowy. Opera połączyła się z teatrem, tańcem, światłem, multimediami i sztuką uliczną. Dzięki temu „Carmen” mogła przemówić nie tylko do znawców opery, ale do szerokiej publiczności.

To właśnie należy szczególnie pochwalić – odwagę organizatorów w otwieraniu sztuki na mieszkańców miasta. Zamiast zapraszać publiczność wyłącznie do tradycyjnej sali teatralnej, stworzono wydarzenie, które wyszło jej naprzeciw. Ulica, plac, zabytkowa architektura i miejska przestrzeń stały się częścią spektaklu. Dodatkowe telebimy pozwoliły śledzić widowisko także osobom znajdującym się dalej od głównej sceny.

Plenerowa „Carmen” to przykład przedsięwzięcia, które pokazuje, jak pięknie można łączyć wielką sztukę, historię miasta, nowoczesność i dostępność kultury. Ogromny zespół artystów, znakomita obsada, orkiestra, chóry, tancerze, aktorzy i lokalne grupy artystyczne stworzyli wspólnie widowisko o wyjątkowej skali.

Bielsko-Biała może być z tego wydarzenia naprawdę dumne. „Carmen” nie tylko przypomniała publiczności ponadczasową muzykę Bizeta, ale także pokazała, że opera może być bliska mieszkańcom, otwarta i pełna energii. To właśnie takie inicjatywy budują rangę miasta jako ważnego ośrodka kultury i sprawiają, że Polska Stolica Kultury 2026 pozostawia po sobie wydarzenia, które długo pozostają w pamięci.. 

Miałam to szczęcie, że mogłam obejrzeć to wspaniałe widowisko na żywo. Jestem zachwycona rozmachem przedsięwzięcia, grą aktorską, muzyką, choreografią, kostiumami, Brodway może Bielsku pozazdrościć.

Jesień to jedna z najbardziej inspirujących pór roku dla każdej osoby, która kocha dzierganie. Złote liście, kasztany, dojrzałe owoce, mgły i ciepłe światło zachęcają do sięgania po włóczki w głębokich, otulających kolorach. To właśnie jesienią szczególnie przyjemnie jest zamienić lekkie, letnie dzianiny na miękkie swetry, kardigany, szale, czapki i kamizelki.

Kolory inspirowane naturą

Jesienna paleta kolorystyczna nie musi ograniczać się do brązów i beży. Pięknie prezentują się rdzawy pomarańcz, terakota, karmel, musztarda, czekoladowy brąz, butelkowa i oliwkowa zieleń, burgund, śliwka oraz głęboki granat. Warto również sięgać po écru, krem i ciepłe odcienie szarości, które łagodzą intensywność ciemniejszych barw.

Ciekawym pomysłem jest połączenie dwóch lub trzech kolorów. Musztardowy świetnie współgra z oliwką i brązem, burgund z beżem i szarością, a rdzawy z kremem lub granatem. Modne są również mocniejsze akcenty kolorystyczne – jesienna dzianina nie musi być zachowawcza. W aktualnych propozycjach na sezon jesienny pojawiają się zarówno klasyczne barwy ziemi, jak i intensywniejsze odcienie, które ożywiają spokojną garderobę. (metamorfoza-studio.pl)

Wzory, które dodają dzianinie charakteru

Jesień szczególnie sprzyja wzorom strukturalnym. Warkocze, romby, jodełka, ścieg ryżowy czy różnego rodzaju przeplatanki sprawiają, że nawet prosty sweter staje się efektowny. Warkocze pięknie wyglądają na grubych włóczkach, natomiast delikatniejsze wzory można wykorzystać w kardiganach i cienkich swetrach.

Warto także eksperymentować z paskami, geometrycznymi motywami i dzierganiem dwoma kolorami. Dobrym wyborem jest również entrelac, który pozwala uzyskać ciekawy efekt przestrzennej, patchworkowej dzianiny.

Liczy się także faktura

Jesienna dzianina powinna nie tylko pięknie wyglądać, ale również zachęcać swoją fakturą do dotykania. Puszysty moher, miękka alpaka, wełna merino czy włóczki o wyraźnym splocie pozwalają uzyskać zupełnie różne efekty. Z kolei melanżowe i ręcznie barwione włóczki mogą same w sobie stać się ozdobą projektu.

Jesień daje więc ogromne możliwości. Możemy postawić na klasyczny karmelowy sweter z warkoczami, burgundowy kardigan, oliwkową kamizelkę albo prostą dzianinę w kolorze écru. Najważniejsze, aby wybrany kolor, wzór i rodzaj włóczki odpowiadały naszemu stylowi. Własnoręcznie wykonana jesienna dzianina ma bowiem coś, czego nie znajdziemy w masowej produkcji – indywidualny charakter, czas i serce włożone w każdy rząd.